Rodzaje oddziaływań: kontakt i działanie na odległość — kurs Fizyka SP: Oddziaływania i siły

Co dziś robimy

1. 8 minCo to jest oddziaływanie? Dwa ciała, które na siebie wpływają Najważniejszy jest tu warunek „co najmniej dwa ciała”.
2. 8 minPo czym poznać oddziaływanie? Zmiana ruchu, kształtu albo obu naraz Skutek dynamiczny — zmiana stanu ruchu: wprawienie w ruch, przyspieszenie, wyhamowanie…
3. 9 minKontakt czy działanie na odległość? Oddziaływania kontaktowe zachodzą tylko przy bezpośrednim styku.
4. 14 minJakie oddziaływania działają na odległość? Zwróć uwagę na różnicę: grawitacja tylko przyciąga , a oddziaływania magnetyczne i…
5. 5 minPodsumowanie bilet wyjściowy i zadanie domowe

Co to jest oddziaływanie? Dwa ciała, które na siebie wpływają

Piłka stoi na trawie, dopóki nie kopnie jej stopa. Jabłko spada z gałęzi, gdy dojrzeje. Magnes leży obok spinacza, a po chwili spinacz sam do niego podjeżdża.

• Najważniejszy jest tu warunek „co najmniej dwa ciała”.
• Pojedyncze ciało nie może wpływać samo na siebie, więc opis oddziaływania zawsze zaczynamy od wskazania dwóch uczestników.
• Ćwiczenie: wskaż uczestników
• W każdej scenie są dwa ciała, które na siebie działają.

Po czym poznać oddziaływanie? Zmiana ruchu, kształtu albo obu naraz

Samego oddziaływania nie widać — widzimy jego skutki . Dzielimy je na dwa rodzaje, w zależności od tego, co zmieniło się w ciele.

• Skutek dynamiczny — zmiana stanu ruchu: wprawienie w ruch, przyspieszenie, wyhamowanie, zatrzymanie albo zmiana kierunku. Przykład: kopnięcie stojącej piłki.
• Skutek statyczny — zmiana kształtu lub wymiarów: ściśnięcie, rozciągnięcie, zgięcie, skręcenie. Przykład: ugięcie materaca pod ciężarem osoby.
• Kopnięta piłka pokazuje oba skutki naraz .
• W chwili uderzenia jej powierzchnia na moment się spłaszcza, a po odbiciu piłka zmienia kierunek i prędkość.

Kontakt czy działanie na odległość?

Oddziaływania dzielimy na dwie grupy ze względu na to, czy ciała muszą się dotykać.

• Oddziaływania kontaktowe zachodzą tylko przy bezpośrednim styku.
• Nacisk dłoni na wózek, tarcie butów o chodnik, siła sprężystości ugiętej trampoliny — każde z nich znika w chwili, gdy ciała przestają się dotykać.
• Oddziaływania na odległość nie wymagają styku.
• Działają przez pole — niewidzialną właściwość przestrzeni wokół ciała.

Jakie oddziaływania działają na odległość?

W szkole spotykasz trzy rodzaje oddziaływań działających bez dotyku. Wszystkie korzystają z pola, ale różnią się źródłem i tym, czy potrafią odpychać.

• Zwróć uwagę na różnicę: grawitacja tylko przyciąga , a oddziaływania magnetyczne i elektrostatyczne potrafią przyciągać i odpychać .
• Dlatego dwa magnesy ustawione biegunami N–N odskakują od siebie, a dwa ładunki jednoimienne też się odpychają.
• Wszystkie trzy działają przez pole, ale w codziennych sytuacjach odczuwamy je w różnej odległości.
• Poniższe zestawienie to uproszczenie — podaje rząd wielkości, a nie dokładny wzór.

Co zabrać z lekcji

• Najważniejszy jest tu warunek „co najmniej dwa ciała”.
• Nie każdy skutek jest łatwy do zauważenia.
• Oddziaływania kontaktowe zachodzą tylko przy bezpośrednim styku.
• Zwróć uwagę na różnicę: grawitacja tylko przyciąga , a oddziaływania magnetyczne i elektrostatyczne potrafią przyciągać i odpychać .