Modele warstw: OSI i TCP/IP — kurs INF.02: Sieci lokalne
Moduł 02 kursu Sieci lokalne INF.02: siedem warstw OSI, cztery warstwy TCP/IP, zagnieżdżanie nagłówków, urządzenia i adresy w każdej warstwie. Tabele, rysunki.
- 45 min
- 25 slajdów
- Notatki nauczyciela: N
- Strona modułu: otwórz
Co dziś robimy
- 3 minSiedem warstw i co w nich jest ARP działa na granicy warstw 2 i 3: rozwiązuje adres IP na adres MAC.
- 6 minCo dokładnie jest zapakowane w co Ramka jest jedyną jednostką, która ma stopkę — pole CRC do wykrycia błędów.
- 8 minModel TCP/IP i jego mapowanie na OSI Dziś mówi się o nim jako o „warstwach TCP/IP”, choć w wielu książkach rysuje się pięć — z…
- 6 minUrządzenia i adresy w każdej warstwie Kable na rysunku to warstwa 1 — jeśli tester nie pokazuje linku, dalsze sprawdzanie…
- 3 minCzym sprawdzisz daną warstwę teza, kod i pytanie kontrolne
- 4 minJak to wygląda na jednym zdarzeniu W drugą stronę wykonuje się dokładnie to samo w odwrotnej kolejności.
- 3 minJednostki danych PDU w kolejnych warstwach Ramka warstwy łącza danych kończy się polem kontrolnym FCS (wykorzystującym CRC), po…
- 4 minPola nagłówka IP: TTL i protokoły pomocnicze Adres IP nie wystarcza, żeby wysłać ramkę — trzeba znać adres fizyczny karty w tej samej…
- 4 minWarstwa prezentacji: format, kompresja, szyfrowanie kodowanie i konwersja formatów — uzgodnienie sposobu zapisu znaków (np. UTF-8), liczb i…
- 5 minPodsumowanie bilet wyjściowy i zadanie domowe
Siedem warstw i co w nich jest
Model OSI rozdziela transport informacji na siedem niezależnych zadań. Każda warstwa robi jedną rzecz, korzysta z warstwy niżej i nie wie nic o warstwach wyżej.
| # | Warstwa | Co robi | Jednostka i adres | Co w niej pracuje |
|---|---|---|---|---|
| 7 | Aplikacji | usługa widziana przez człowieka: strona, plik, poczta | dane; URL, nagłówek HTTP | HTTP, HTTPS, DNS, DHCP, SSH, SMTP, przeglądarka, poczta |
| 6 | Prezentacji | postać danych: szyfrowanie, kompresja, kodowanie znaków | dane; brak własnego adresu | TLS (szyfrowanie w HTTPS), ASCII, UTF-8, JPEG |
| 5 | Sesji | otwiera, utrzymuje i kończy rozmowę między procesami | dane sesji; identyfikator sesji | negocjacja TLS, NetBIOS, RPC |
| 4 | Transportowa | dzieli strumień na kawałki i mówi, co zgubione | segment (TCP), datagram (UDP); port 0–65535 | TCP, UDP; na porcie 80 HTTP, 443 HTTPS, 53 DNS, 22 SSH |
| 3 | Sieciowa | adres logiczny i wybór drogi | pakiet; adres IP, maska, brama | IPv4, IPv6, ICMP (ping), router |
| 2 | Łącza danych | ramka, adres fizyczny, kontrola dostępu do medium | ramka; adres MAC — 48 bitów | Ethernet, Wi-Fi 802.11, PPP, ARP, switch, punkt dostępowy |
| 1 | Fizyczna | bity jako sygnał na przewodzie | bity; brak adresu | kabel, RJ-45, światłowód, hub, wzmacniacz repeater |
Pytanie do klasy
Ile bitów ma adres MAC karty sieciowej?
Poprawna: a) Adres MAC ma 48 bitów, czyli 6 bajtów, i jednoznacznie identyfikuje interfejs sieciowy.
Co dokładnie jest zapakowane w co
Podróż w dół stosu to dokładanie kolejnych nagłówków. Dane z aplikacji dostają nagłówek warstwy transportowej i stają się segmentem; segment dostaje nagłówek warstwy sieciowej i staje się pakietem; pakiet dostaje nagłówek i stopkę warstwy…
- Ramka jest jedyną jednostką, która ma stopkę — pole CRC do wykrycia błędów.
- Dlatego kabel, na którym bit się zepsuje, psuje całą ramkę, ale nie psuje reszty pakietu: odbiorca wykrywa błąd polem FCS/CRC i zwykle odrzuca uszkodzoną ramkę.
- W drodze powrotnej nagłówki są ścinane w tej samej kolejności.
- Ethernet nie gwarantuje automatycznej retransmisji — ponowienia może podjąć się wyższa warstwa (np.
Co dokładnie jest zapakowane w co
Pytanie do klasy
Segment po dodaniu nagłówka warstwy sieciowej staje się:
Poprawna: d) Sekcja mówi wprost, że segment dostaje nagłówek warstwy sieciowej i staje się pakietem.
Model TCP/IP i jego mapowanie na OSI
Model OSI powstał jako podręcznikowa lista zadań i ma siedem warstw. Internet zbudowano według prostszej, czterowarstwowej architektury, opisanej w dokumencie RFC 1122.
- Dziś mówi się o nim jako o „warstwach TCP/IP”, choć w wielu książkach rysuje się pięć — z warstwą fizyczną odłączoną od warstwy łącza.
- W praktyce konfiguracyjnej TCP/IP jest wygodniejszy, bo tam naprawdę pracujemy: ustawiamy adres IP (internet), maskę i bramę, projektujemy podsieci (internet), a kablami…
- Warstwy 5, 6 i 7 osobno rozbiera się wtedy, gdy awaria dotyczy aplikacji — na przykład „HTTP działa, HTTPS nie”.
Model TCP/IP i jego mapowanie na OSI
Model OSI powstał jako podręcznikowa lista zadań i ma siedem warstw. Internet zbudowano według prostszej, czterowarstwowej architektury, opisanej w dokumencie RFC 1122.
| Warstwa TCP/IP | Warstwy OSI | Jednostka | Przykłady |
|---|---|---|---|
| Aplikacji | 7 + 6 + 5 | dane | HTTP, DNS, DHCP, SSH, TLS |
| Transportu | 4 | segment, datagram | TCP, UDP |
| Internetu | 3 | pakiet | IPv4, IPv6, ICMP |
| Dostępu do sieci | 2 + 1 | ramka, bity | Ethernet, Wi-Fi, PPP, ARP |
Model TCP/IP i jego mapowanie na OSI
Pytanie do klasy
W jakim dokumencie opisano czterowarstwową architekturę TCP/IP?
Poprawna: c) Sekcja podaje, że architektura TCP/IP została opisana w dokumencie RFC 1122.
Urządzenia i adresy w każdej warstwie
Najprostszy test: jeśli urządzenie „widzi” adresy MAC, działa w warstwie łącza danych; jeśli widzi adresy IP — w sieciowej; jeśli widzi porty i nazwy usług — w warstwie transportowej i wyżej.
- Kable na rysunku to warstwa 1 — jeśli tester nie pokazuje linku, dalsze sprawdzanie adresów nie ma sensu.
- Zauważ też, że warstwa transportowa nie ma typowego urządzenia: pracują w niej komputery, routery i zapory, ale żaden z nich nie jest „transportem”.
Urządzenia i adresy w każdej warstwie
Pytanie do klasy
Które urządzenia pracują w warstwie łącza danych?
Poprawna: b) Na rysunku warstwie łącza danych przypisano switch oraz punkt dostępowy.
Czym sprawdzisz daną warstwę
| Warstwa | Narzędzie | Co ci powie |
|---|---|---|
| 1 — fizyczna | tester kabla, diody portu | czy sygnał w ogóle dochodzi; wynik „brak linku” kończy diagnostykę |
| 2 — łącza danych | tablica MAC/CAM, diody portu, Wireshark | czy ramka trafiła do właściwego portu, czy nie ma kolizji |
| 3 — sieciowa | ping, tracert / traceroute, arp -a | czy adres docelowy odpowiada, gdzie ruch się gubi, jakie IP ma adres MAC w pamięci ARP |
| 4 — transportowa | telnet na porcie, netstat | czy usługa nasłuchuje na tym porcie i czy jest osiągalna z zewnątrz |
| 7 — aplikacji | nslookup, przeglądarka, curl | czy DNS zamienia nazwę na adres i czy sama usługa odpowiada |
Pytanie do klasy
Za pomocą czego sprawdzisz warstwę sieciową?
Poprawna: a) Warstwę sieciową sprawdza się poleceniami ping, tracert i arp -a, które badają łączność, trasę oraz mapowanie adresów.
Jak to wygląda na jednym zdarzeniu
Otwierasz stronę przez adres 192.168.10.20 . Przeglądarka (7) prosi o połączenie z serwerem.
- W drugą stronę wykonuje się dokładnie to samo w odwrotnej kolejności.
- Router pomiędzy sieciami nie przenosi ze sobą adresów MAC — odbiera ramkę, zdejmuje jej nagłówek, podejmuje decyzję o trasie na podstawie adresu IP i pakiet wkłada w…
- Adresy w ramce zależą więc od tego, gdzie akurat patrzymy .
- Ten sam pakiet ma dziesiąć różnych adresów MAC po drodze i jeden adres IP — dlatego kwestia „jaki jest adres MAC pakietu” nie ma odpowiedzi bez podania punktu obserwacji.
Pytanie do klasy
Który port wybiera TCP przy otwieraniu strony przez HTTPS?
Poprawna: d) Sekcja opisuje, że TCP wybrał port 443 przy otwieraniu strony pod adresem 192.168.10.20.
Jednostki danych PDU w kolejnych warstwach
Każda warstwa modelu ISO/OSI opakowuje dane i nadaje im własną nazwę — to właśnie PDU ( Protocol Data Unit , jednostka danych protokołu).
| Warstwa | Nazwa PDU |
|---|---|
| 1 — fizyczna | bity (strumień bitów) |
| 2 — łącza danych | ramka (frame) |
| 3 — sieciowa | pakiet (packet) |
| 4 — transportowa | segment (TCP) lub datagram (UDP) |
| 5–7 — sesji, prezentacji, aplikacji | dane (data) |
Pytanie do klasy
Które zestawienie warstwy i nazwy PDU jest poprawne?
Poprawna: c) Tabela podaje, że warstwa 1 to bity, a warstwy 5-7 mają wspólną jednostkę dane (data).
Pola nagłówka IP: TTL i protokoły pomocnicze
Pakiet warstwy sieciowej (IP) niesie w nagłówku pole TTL ( Time to Live ) — licznik przeskoków. Każdy router odejmuje od niego jeden; gdy spadnie do zera, pakiet jest odrzucany.
- Adres IP nie wystarcza, żeby wysłać ramkę — trzeba znać adres fizyczny karty w tej samej sieci.
- Tłumaczy go ARP ( Address Resolution Protocol ): pyta rozgłoszeniowo „kto ma adres IP x?”, a właściciel odpowiada swoim adresem MAC.
- Z kolei nazwy zamienia na adresy DNS , a komunikaty o błędach i diagnostykę (np.
- odpowiedzi na ping ) przenosi ICMP .
Pytanie do klasy
Co robi każdy router z polem TTL pakietu?
Poprawna: b) Sekcja podaje, że każdy router odejmuje od TTL jeden, a gdy spadnie do zera, pakiet jest odrzucany.
Warstwa prezentacji: format, kompresja, szyfrowanie
Warstwa 6 modelu ISO/OSI (prezentacji) zajmuje się tym, żeby dane wysłane przez jedną aplikację były zrozumiałe dla drugiej — niezależnie od tego, jak zapisuje je system. Trzy jej zadania najczęściej pojawiają się w pytaniach:
- kodowanie i konwersja formatów — uzgodnienie sposobu zapisu znaków (np. UTF-8), liczb i obrazów między systemami;
- kompresja — zmniejszenie ilości przesyłanych danych (np. gzip);
- szyfrowanie — ochrona treści, którą zajmuje się TLS (nowsza wersja protokołu SSL ). To on odpowiada za „kłódkę” przy adresie HTTPS: przeglądarka i serwer uzgadniają…
- Warto odróżnić dwie rzeczy: HTTPS to HTTP przesyłany przez TLS, a SSH to osobny protokół zdalnego dostępu, który szyfruje całą sesję terminala.
Pytanie do klasy
Które zadania należą do warstwy prezentacji?
Poprawna: a) Sekcja wymienia trzy zadania warstwy prezentacji: kodowanie i konwersję formatów, kompresję oraz szyfrowanie.
Co zabrać z lekcji
- Atom 01
- Uwaga o ARP.
- Ramka jest jedyną jednostką, która ma stopkę — pole CRC do wykrycia błędów.
- Dziś mówi się o nim jako o „warstwach TCP/IP”, choć w wielu książkach rysuje się pięć — z warstwą fizyczną odłączoną od warstwy łącza.
Odpowiedź: c) HTTPS to HTTP przez TLS, a SSH to szyfrowana sesja terminala