BAZY DANYCH · INF.03

phpMyAdmin i XAMPP — od bazy do tabeli

Baza nie powstaje w próżni: trzeba ją utworzyć, zaimportować i zabezpieczyć. Przejdziesz przez phpMyAdmin krok po kroku — od nowej bazy, przez typy danych i klucze, po import gotowego pliku SQL i eksport kopii.

XAMPP, phpMyAdmin i tworzenie bazy

XAMPP to zestaw programów, który zamienia zwykły komputer w lokalny serwer. W skład pakietu wchodzą między innymi Apache (serwer WWW), MySQL/MariaDB (serwer bazy danych), PHP (język skryptowy) oraz phpMyAdmin — graficzny panel do zarządzania bazą. Dzięki nim możesz ćwiczyć import, tworzenie tabel i zapytania SQL bez łączenia się z internetem i bez ryzyka, że zepsujesz prawdziwą stronę.

Pracę zaczynasz od uruchomienia XAMPP Control Panel. Przy modułach Apache i MySQL klikasz Start. Kiedy oba pola zmienią kolor na zielony, usługi działają. Jeśli MySQL nie startuje, najczęściej przyczyną jest inny program zajmujący port 3306 albo wcześniej uruchomiona druga kopia MySQL. Apache domyślnie używa portu 80; gdy jest zajęty, można zmienić port w konfiguracji i otwierać adres z numerem portu, na przykład localhost:8080.

Panel phpMyAdmin otwierasz w przeglądarce pod adresem http://localhost/phpmyadmin. Na lokalnym komputerze zwykle logujesz się jako root bez hasła — to wygodne w pracowni, ale nie nadaje się na publiczny serwer. Po zalogowaniu po lewej stronie widzisz listę baz, a w środkowej części zakładki Przeglądaj, Struktura, SQL, Import i Eksport.

Nową bazę tworzysz przyciskiem Nowa albo poleceniem SQL. Nazwa powinna być krótka, bez polskich znaków i spacji; dla całego kursu używamy biblioteka_szkolna. Kodowanie utf8mb4 pozwala przechować polskie litery, a porównywanie tekstów jest niewrażliwe na wielkość liter dzięki kolacji utf8mb4_unicode_ci. To ważne, bo w danych występują nazwiska typu „Wiśniewska” i „Żółć”, a nie tylko litery alfabetu angielskiego.

CREATE DATABASE IF NOT EXISTS biblioteka_szkolna
  CHARACTER SET utf8mb4
  COLLATE utf8mb4_unicode_ci;

Gotowy plik z tabelami i danymi wgrywasz przez zakładkę Import. Jeśli baza biblioteka_szkolna już istnieje, wybierz ją w drzewie po lewej; jeśli jeszcze jej nie ma, otwórz Import na stronie głównej phpMyAdmin. Wskaż plik biblioteka-szkolna.sql, pozostaw format SQL i kodowanie UTF-8, a na końcu kliknij Wykonaj. Plik zawiera własne polecenie CREATE DATABASE i USE, więc sam utworzy bazę, jeśli trzeba. Po imporcie sprawdź, czy po lewej stronie pojawiło się jedenaście tabel.

USE biblioteka_szkolna;
SHOW TABLES;

SELECT id, tytul, cena
FROM ksiazki;

Polecenie USE wybiera bazę, z którą pracujesz. SHOW TABLES pokazuje listę tabel, a ostatnie zapytanie wyświetla wszystkie książki. W zakładce SQL możesz wpisać kilka poleceń, ale wykonają się tylko te zaznaczone albo całość po kliknięciu Wykonaj. Średnik kończy pojedyncze polecenie; brak średnika przed kolejnym poleceniem to częsta przyczyna błędu składni.

Przykłady z życia

1. Pierwsze uruchomienie w pracowni. Uczeń siada do komputera, otwiera XAMPP, klika Start przy Apache i MySQL, a następnie wpisuje w przeglądarce adres localhost/phpmyadmin. Jeśli strona się nie otwiera, sprawdza, czy oba moduły są zielone, zanim zacznie szukać błędu w SQL-u.

2. Import gotowej bazy. Nauczyciel rozdaje plik biblioteka-szkolna.sql. Zamiast przepisywać kilkaset poleceń, uczniowie wgrywają plik przez Import i sprawdzają liczbę tabel. To szybsze i mniej podatne na literówki niż kopiowanie całego skryptu do okna SQL.

3. Kopia przed próbą. Przed ćwiczeniem z usuwaniem danych bibliotekarz robi eksport bazy do pliku. Jeśli coś pójdzie nie tak, importuje kopię i wraca do stanu sprzed zmiany. Kopia jest też sposobem na przeniesienie bazy z komputera szkolnego na domowy.

Informatyczna pracownia: administrator serwera robi dokładnie to samo, tylko na większą skalę. Uruchamia usługi, sprawdza porty, konfiguruje konto bazy i wykonuje kopie zapasowe. Umiejętność czytania panelu i komunikatów błędów jest równie ważna jak pisanie zapytań.

Typy danych i kolumny tabeli

W arkuszu kalkulacyjnym komórka „przyjmie” wszystko: datę, tekst i liczbę. W bazie danych tak nie jest. Każda kolumna ma typ danych, który określa, jakie wartości mogą się w niej znaleźć i jak baza ma je przechowywać. Dobry typ to nie kosmetyka — to pierwsza linia obrony przed błędami, które później trudno naprawić.

Liczby całkowite przechowujemy w typach INT, TINYINT lub SMALLINT. Dodatek UNSIGNED zabrania wartości ujemnych, co pasuje do identyfikatorów, stanu magazynowego i liczby miejsc. Typ TINYINT(1) jest w schemacie biblioteki używany jako flaga 0/1: dostepna w tabeli ksiazki oraz aktywny w tabeli uczniowie. Nie oznacza to, że można wpisać tam dowolną liczbę — sens flagi jest umowny i aplikacja powinna pilnować wartości 0 albo 1.

Pieniądze wymagają szczególnej ostrożności. Typ DECIMAL(6,2) oznacza sześć cyfr znaczących, z czego dwie po przecinku, więc mieści cenę do 9999,99. Typ FLOAT bywa kuszący, ale przechowuje przybliżenia i potrafi „zgubić” grosz przy dodawaniu. W bibliotece cena książki to DECIMAL(6,2), podobnie kara w tabeli wypozyczenia — DECIMAL(6,2). Dzięki temu 49,90 zł pozostaje dokładnie 49,90 zł.

Tekst dzielimy na VARCHAR i CHAR. VARCHAR(150) przechowuje napis o zmiennej długości i zabiera tyle miejsca, ile potrzeba; nadaje się na tytuł, imię czy e-mail. CHAR(13) ma stałą długość i jest dobry dla ISBN, który zawsze ma trzynaście znaków. Kod kategorii CHAR(3) również ma stałą długość. Jeśli wpiszesz za długi napis, baza w trybie ścisłym zgłosi błąd, a nie po cichu obetnie tekst — to zachowanie, którego chcemy.

Daty przechowujemy w typie DATE, rok wydania w YEAR, a godzinę w TIME. Status wypożyczenia jest typu ENUM z wartościami w trakcie, zwrocone i przeterminowane. Dzięki temu baza odrzuci literówkę „zwrocona” albo „przeterminowany”. ENUM jest wygodny dla krótkiej, zamkniętej listy, ale dodanie nowej wartości wymaga zmiany definicji tabeli — nie nadaje się dla danych, które mają rosnąć bez końca.

CREATE TABLE czytelnie (
  id INT UNSIGNED NOT NULL AUTO_INCREMENT,
  nazwa VARCHAR(80) NOT NULL,
  pojemnosc INT UNSIGNED NOT NULL DEFAULT 0,
  dostepna TINYINT(1) NOT NULL DEFAULT 1,
  PRIMARY KEY (id),
  UNIQUE KEY uq_czytelnie_nazwa (nazwa)
) ENGINE=InnoDB DEFAULT CHARSET=utf8mb4 COLLATE=utf8mb4_unicode_ci;

To przykładowa tabela, której nie ma w bazie startowej. Zwróć uwagę na trzy ograniczenia. NOT NULL oznacza, że kolumna musi mieć wartość. DEFAULT 0 podstawia zero, gdy nie podasz liczby miejsc. AUTO_INCREMENT sprawia, że baza sama nada kolejny numer id. Na końcu definiujemy klucz podstawowy i unikalną nazwę czytelni, aby nie powstały dwie sale o tej samej nazwie.

SELECT tytul, cena, stan, dostepna
FROM ksiazki
ORDER BY id;

Wynik pokazuje, jak typy przekładają się na dane: cena ma dwa miejsca po przecinku, stan jest liczbą całkowitą, a dostepna przyjmuje 0 lub 1. Jeśli w kolumnie cena pojawi się napis „dziesięć złotych”, to znak, że ktoś wybrał zły typ albo importował dane bez sprawdzenia. Poprawny projekt nie pozwala na taki wpis.

Przykłady z życia

1. Numer telefonu. Numer „600 100 101” zawiera spacje i może zaczynać się od zera. Jeśli zapiszesz go jako liczbę całkowitą, stracisz spacje i początkowe zero. W bazie biblioteki telefon jest tekstem VARCHAR(20), choć wygląda jak liczba — bo nim nie jest.

2. Cena w sklepie. Cena 49,90 zł musi pozostać dokładna przy sumowaniu wielu pozycji. Typ DECIMAL liczy jak w księgowości, a FLOAT może dać wynik 49,9000001. Dlatego ceny i kary w bibliotece mają dwa miejsca po przecinku.

3. Data zwrotu. Data zapisana jako tekst „05.11.2026” sortuje się inaczej niż data w typie DATE. Typ daty pozwala też obliczyć spóźnienie i porównać termin z dniem dzisiejszym. To nie jest tylko wygoda — to warunek poprawnych raportów.

Informatyczna pracownia: formularz HTML z polem „rok wydania” może mieć atrybut maxlength, ale użytkownik może go obejść. Dopiero typ YEAR i ograniczenia w bazie dają pewność, że do tabeli nie trafi tekst. Projektant aplikacji musi myśleć o obu warstwach: wygodzie formularza i rygorze bazy.

Klucze, relacje, import i eksport

W phpMyAdmin tabelę można utworzyć klikając kolumny w formularzu, ale w zadaniach egzaminacyjnych i w prawdziwych projektach wygodniej zapisać definicję w SQL-u. Polecenie CREATE TABLE określa nazwy kolumn, ich typy oraz ograniczenia. To ostatnie jest szczególnie ważne: klucz podstawowy, klucz unikalny i klucz obcy nie są ozdobą, lecz regułami, których baza pilnuje przy każdym wpisie.

CREATE TABLE czytelnie (
  id INT UNSIGNED NOT NULL AUTO_INCREMENT,
  nazwa VARCHAR(80) NOT NULL,
  pojemnosc INT UNSIGNED NOT NULL DEFAULT 0,
  dostepna TINYINT(1) NOT NULL DEFAULT 1,
  PRIMARY KEY (id),
  UNIQUE KEY uq_czytelnie_nazwa (nazwa)
) ENGINE=InnoDB DEFAULT CHARSET=utf8mb4 COLLATE=utf8mb4_unicode_ci;

PRIMARY KEY (id) czyni z kolumny id główny identyfikator wiersza. UNIQUE KEY pilnuje, aby nazwa czytelni nie powtórzyła się. Silnik InnoDB jest potrzebny do obsługi kluczy obcych i transakcji, a kodowanie utf8mb4 do polskich znaków. Jeśli tworzysz tabelę w phpMyAdmin, te same ustawienia wybierasz w formularzu, ale warto umieć je zapisać ręcznie, bo wtedy dokładnie wiesz, co powstało.

Klucz obcy tworzymy w tabeli podrzędnej i wskazujemy tabelę nadrzędną. Najpierw musi istnieć tabela pracownicy i czytelnie, dopiero potem można utworzyć dyzury, które się do nich odwołują. Jeśli tworzyłeś już tabelę czytelnie w poprzedniej sekcji, pomiń jej polecenie CREATE TABLE i wykonaj tylko definicję dyzury. Typy po obu stronach muszą być zgodne: INT UNSIGNED wskazuje INT UNSIGNED. MySQL nie zgodzi się na klucz obcy do kolumny o innym typie, bo wtedy porównania mogłyby być nieprzewidywalne.

CREATE TABLE dyzury (
  id INT UNSIGNED NOT NULL AUTO_INCREMENT,
  pracownik_id INT UNSIGNED NOT NULL,
  czytelnia_id INT UNSIGNED NOT NULL,
  data_dyzuru DATE NOT NULL,
  godzina_od TIME NOT NULL,
  godzina_do TIME NOT NULL,
  PRIMARY KEY (id),
  CONSTRAINT fk_dyzury_pracownik
    FOREIGN KEY (pracownik_id) REFERENCES pracownicy (id),
  CONSTRAINT fk_dyzury_czytelnia
    FOREIGN KEY (czytelnia_id) REFERENCES czytelnie (id)
) ENGINE=InnoDB DEFAULT CHARSET=utf8mb4 COLLATE=utf8mb4_unicode_ci;

Nazwy fk_dyzury_pracownik i fk_dyzury_czytelnia nie są obowiązkowe, ale pomagają w diagnozie błędów. Gdy próbujesz dodać dyżur dla pracownika numer 99, baza zgłasza naruszenie klucza obcego, bo taki pracownik nie istnieje. To dokładnie ta ochrona, której oczekujemy. W schemacie biblioteki klucz obcy ksiazki_autorzy.ksiazka_id ma dodatkowo ON DELETE CASCADE: usunięcie książki usuwa jej powiązania z autorami, ale nie usuwa samych autorów.

Eksport to zapis bazy do pliku SQL. W phpMyAdmin wybierasz bazę, zakładkę Eksport, metodę szybką, format SQL i klikasz Eksportuj. Powstaje plik z poleceniami CREATE TABLE i INSERT, który można później wgrać przez Import. Eksport przed ryzykowną zmianą to najprostsza kopia bezpieczeństwa. Pamiętaj, że plik zawiera dane — nie publikuj go, jeśli w bazie są informacje prywatne.

Import wykonuje polecenia z pliku w podanej kolejności. Jeśli plik tworzy tabelę podrzędną przed nadrzędną, MySQL zgłosi błąd 1215 lub 1452. Jeśli w pliku brakuje USE biblioteka_szkolna, zobaczysz błąd 1046 „No database selected”. Jeśli importujesz do bazy, w której tabele już istnieją, polecenia CREATE TABLE mogą zakończyć się błędem 1050, a DROP TABLE IF EXISTS z pliku kursowego usunie stare dane. Dlatego przed importem zawsze sprawdzaj, do której bazy trafia plik.

SHOW CREATE TABLE ksiazki;
SHOW CREATE TABLE wypozyczenia;

Polecenie SHOW CREATE TABLE pokazuje pełną definicję tabeli: kolumny, typy, klucze i silnik. To najlepszy sposób, aby sprawdzić, czy import rzeczywiście utworzył to, czego oczekiwałeś. Samo „widzę tabelę na liście” nie wystarcza — tabela może mieć inne typy albo brakować klucza obcego.

Przykłady z życia

1. Kopia przed remontem. Przed zmianą wystroju biblioteki robisz zdjęcia i spisujesz ustawienie półek. Eksport bazy jest takim zdjęciem: jeśli nowa wersja okaże się zła, wracasz do stanu sprzed zmiany. Kopia leży w pliku, więc nie zależy od tego, czy pamiętasz wszystkie kroki.

2. Import do nowego komputera. Przenosisz bazę z pracowni na laptopa. Eksportujesz ją na starym komputerze, kopiujesz plik, tworzysz pustą bazę na nowym i importujesz. Jeśli plik zawiera CREATE DATABASE, baza powstanie sama; jeśli nie, musisz ją najpierw utworzyć.

3. Błąd kolejności tabel. Kolega importuje plik, w którym wypozyczenia powstaje przed uczniowie. MySQL nie może dodać klucza obcego do nieistniejącej tabeli. Rozwiązanie to zmiana kolejności poleceń albo chwilowe wyłączenie sprawdzania kluczy, ale po imporcie trzeba je koniecznie włączyć z powrotem.

Informatyczna pracownia: w firmie wdrożenie nowej wersji bazy poprzedza się kopią i testem na środowisku staging. Nikt rozsądny nie uruchamia skryptu zmieniającego tabele najpierw na produkcji. W XAMPP masz bezpieczne środowisko lokalne — korzystaj z niego, zanim cokolwiek zrobisz na prawdziwych danych.

Ćwiczenia SQL

Zadania do samodzielnego wykonania w edytorze SQL.

• 1Nowa tabela czytelniUtwórz tabelę czytelnie z kluczem i dodaj trzy przykładowe wiersze.Zadanie i podpowiedzi →
• 2Plan dyżurów bibliotekiUtwórz tabelę dyżurów z kluczem obcym do pracowników i dodaj dwa terminy.Zadanie i podpowiedzi →
• 3Nowa kategoria w kataloguDodaj do tabeli kategorie nową kategorię Poradniki z trzyliterowym kodem.Zadanie i podpowiedzi →
• 4Książka z nowej dostawyDodaj do katalogu książkę o identyfikatorze 25, z kategorią, wydawnictwem, ISBN i ceną.Zadanie i podpowiedzi →