MODUŁ 13

Diagnostyka sieci, narzędzia i usługi serwerowe

PPrezentacja dla nauczyciela

Gdy na egzaminie coś nie działa, idziesz warstwami od dołu: kabel → adres IP → brama → routing → DNS. Druga połowa sukcesu na praktycznym to bezbłędne wyklikanie ról na serwerze: DHCP, DNS i udziałów sieciowych.

Od objawu do przyczyny (diagnostyka od dołu)

Zgadywanie przyczyny awarii od końca marnuje czas egzaminacyjny. Zawsze sprawdzaj sieć od warstwy fizycznej w górę stosu:

Objaw	Pierwszy podejrzany	Co sprawdzasz i czym naprawiasz
Brak linku (czerwony krzyżyk, ciemne diody portu)	kabel, wtyk RJ-45, wyłączony port	tester okablowania, zamiana patchcordu, `no shutdown` / Enable na porcie switcha lub routera
Adres 169.254.x.x (maska 255.255.0.0)	brak kontaktu z serwerem DHCP (APIPA)	system sam nadał sobie adres awaryjny; sprawdź czy działa usługa DHCP, czy port switcha ma właściwy VLAN i PVID
Link jest, brama nie odpowiada na ping	zły adres/maska hosta, zły VLAN, zapora	`ipconfig` / `ip a` (czy host i brama są w tej samej podsieci?), ustawienia Untagged/PVID na switchu
Ping w LAN działa tylko w jedną stronę	Zapora systemu Windows (Firewall)	domyślnie Windows blokuje przychodzące żądania echa ICMP — włącz regułę Udostępnianie plików i drukarek (żądanie echa — ICMPv4) Wyłączenie całej zapory to ryzykowny skrót — jeśli już, to tylko na czas testu, w kontrolowanym środowisku i zaraz ją włącz z powrotem.
Brama odpowiada, internet / druga sieć nie	brak trasy, błędna brama, problem z routingiem, brak wymaganego NAT/PAT albo blokada zapory	`tracert` / `traceroute` (zobacz, na którym routerze pakiet utknął), sprawdź bramę domyślną na kliencie i maskaradę na routerze
Ping po IP działa, po nazwie domeny nie	usługa DNS	`nslookup`, sprawdź adres serwera DNS we właściwościach karty sieciowej lub w opcji `006` serwera DHCP
Komunikat o konflikcie adresów IP	dwa urządzenia mają ten sam adres IP	statyczny adres serwera/drukarki wszedł w pulę rozdań DHCP; przenieś statyczne IP poza pulę lub dodaj wykluczenie

1. Stacja robocza otrzymała adres 169.254.10.5 z maską 255.255.0.0. Co to oznacza?

Adres przydzielił router w ramach stałej rezerwacji Serwer DHCP nie odpowiedział i system nadał adres awaryjny Karta sieciowa nie wynegocjowała prędkości z przełącznikiem W sieci wykryto konflikt adresów IP z innym urządzeniem

2. Polecenie ping z komputera A do komputera B działa, ale z B do A nie ma odpowiedzi. Co jest najbardziej prawdopodobną przyczyną?

Zapora komputera A blokuje przychodzące żądania echa ICMP Serwer DNS komputera A zwraca błędne rekordy dla obu hostów Przełącznik przypisał port komputera B do złego VLAN Adres bramy na komputerze A jest w innej podsieci

3. Polecenie tracert do serwera w internecie zatrzymuje się na trzecim routerze, a kolejne przeskoki nie odpowiadają. Co to najczęściej oznacza?

Serwer DHCP przestał przydzielać adresy w całej podsieci Karta sieciowa wynegocjowała prędkość 100 Mb/s zamiast 1 Gb/s Rekord PTR strefy wstecznej jest nieaktualny na tej stacji roboczej Ruch nie jest dalej przekazywany z powodu braku trasy lub filtra

Polecenia diagnostyczne: Windows kontra Linux

Na części pisemnej CKE regularnie pyta o dopasowanie polecenia i jego przełącznika do konkretnego systemu operacyjnego. W Linuksie starsze narzędzia z pakietu net-tools (ifconfig, route, netstat) są wypierane przez pakiet iproute2 (ip, ss), ale w pytaniach testowych wciąż spotkasz oba warianty.

Zadanie diagnostyczne	Windows (CMD / PowerShell)	Linux (Terminal)
Podgląd adresów IP i masek	`ipconfig`	`ip a` (`ip addr`) lub `ifconfig`
Pełna konfiguracja (z MAC, DHCP i DNS)	`ipconfig /all`	`ip a` + `resolvectl status` (lub `cat /etc/resolv.conf`)
Zwolnienie i pobranie nowego adresu z DHCP	`ipconfig /release` `ipconfig /renew`	`dhclient -r` (zwolnienie) `dhclient` (pobranie)
Wyczyszczenie pamięci podręcznej DNS	`ipconfig /flushdns`	`resolvectl flush-caches`
Test łączności (ciągły / określona liczba pakietów)	`ping -t 192.168.1.1` (ciągły) `ping -n 4 192.168.1.1` (4 pakiety)	`ping 192.168.1.1` (ciągły domyślnie) `ping -c 4 192.168.1.1` (4 pakiety)
Śledzenie trasy pakietu (kolejne routery)	`tracert` (lub `pathping`)	`traceroute` lub `tracepath`
Tablica routingu (brama domyślna i trasy)	`route print` (lub `netstat -r`)	`ip r` (`ip route`) lub `route -n`
Tablica ARP (mapowanie IP ↔ MAC)	`arp -a`	`ip neigh` (lub `arp -a`)
Aktywne połączenia i otwarte porty	`netstat -ano`	`ss -tuln` (lub `netstat -tuln`)
Odpytanie serwera DNS o nazwę / rekord	`nslookup nazwa.pl`	`nslookup nazwa.pl`, `dig nazwa.pl` lub `host`

4. Które polecenie w Linuksie pozwala sprawdzić, które porty TCP i UDP są w stanie nasłuchiwania?

ip route, ponieważ pokazuje trasy i bramę domyślną ip neigh, bo pokazuje mapowanie adresów IP na MAC ss -tuln, bo wyświetla nasłuchujące gniazda TCP i UDP resolvectl status, bo pokazuje konfigurację serwerów DNS

5. Po zmianie rekordu w strefie DNS klient z systemem Windows nadal łączy się z dawnym adresem. Co wykonać na tym kliencie?

Wyczyścić pamięć podręczną DNS poleceniem ipconfig /flushdns Zwolnić dzierżawę i pobrać adres poleceniem ipconfig /renew Usunąć wpisy ARP poleceniem arp -d na kliencie sieciowym Zrestartować usługę DHCP poleceniem net stop dhcp na tej stacji

6. Które polecenie w Windows pozwoli ustalić, na którym routerze giną pakiety wysyłane do serwera w internecie?

ping -t, bo wysyła żądania echa bez końca do zdalnego celu arp -a, bo wyświetla mapowanie adresów IP na MAC ipconfig /all, bo pokazuje konfigurację karty sieciowej tracert, bo pokazuje kolejne routery i czasy odpowiedzi

Usługi na serwerze w arkuszu INF.02 (DHCP, DNS, SMB)

Na egzaminie praktycznym obok sprzętu sieciowego konfigurujesz serwer (najczęściej Windows Server, rzadziej Linux). Oto trzy usługi, które pojawiają się w niemal każdym zestawie zadań:

1. Serwer DHCP — pula, wykluczenia i opcje

Zakres (Scope): podajesz początkowy i końcowy adres IP oraz maskę podsieci zgodnie z tabelą w arkuszu.
Wykluczenia (Exclusions): adresy wewnątrz zakresu, których serwer nie może nikomu przydzielić (np. gdy pula ma być od .1 do .100, a brama ma .1 i serwer .2). Statyczne adresy najlepiej trzymać całkowicie poza pulą.
Rezerwacje (Reservations): przypisanie stałego adresu IP do konkretnego adresu fizycznego MAC karty sieciowej klienta (w Windowsie sprawdzisz go przez ipconfig /all jako Adres fizyczny — wpisujesz go bez myślników lub z myślnikami zależnie od systemu).
Opcje zakresu (Scope Options): na egzaminie zawsze sprawdzają dwa numery opcji:
- Opcja 003 Router — adres IP bramy domyślnej przekazywany klientom.
- Opcja 006 DNS Servers — adres IP serwera DNS (zazwyczaj adres samego Windows Servera).
- Opcja 015 DNS Domain Name — nazwa domeny lokalnej z arkusza (np. egzamin.local).

2. Serwer DNS — strefy i rekordy

DNS tłumaczy nazwy domenowe na adresy IP (strefa wyszukiwania do przodu — Forward Lookup Zone) oraz adresy IP z powrotem na nazwy (strefa wyszukiwania wstecznego — Reverse Lookup Zone). Tworząc rekord w strefie, musisz wybrać właściwy typ:

Rekord	Co robi	Przykład z arkusza
A (Host)	mapuje nazwę hosta na 32-bitowy adres IPv4	`serwer.firma.local` → `192.168.10.2`
AAAA	mapuje nazwę hosta na 128-bitowy adres IPv6	`serwer.firma.local` → `2001:db8::2`
CNAME (Alias)	tworzy alias (drugą nazwę) wskazujący na inną nazwę domenową	`www.firma.local` → wskazuje na `serwer.firma.local`
MX (Mail Exchanger)	wskazuje serwer poczty elektronicznej dla domeny (posiada priorytet)	poczta dla `@firma.local` → `poczta.firma.local`
PTR (Pointer)	rekord odwrotny (w strefie wstecznego wyszukiwania): mapuje adres IP na nazwę	`192.168.10.2` → `serwer.firma.local`
NS (Name Server)	wskazuje autorytatywny serwer nazw dla danej strefy	`ns1.firma.local`

3. Udostępnianie plików (SMB) i uprawnienia

Zasada bardziej restrykcyjnego uprawnienia (Share vs NTFS). Udostępniając folder w Windows Server, ustawiasz uprawnienia w dwóch miejscach: na zakładce Udostępnianie (Share) oraz na zakładce Zabezpieczenia (NTFS). Gdy łączysz je ze sobą, system stosuje bardziej restrykcyjne ograniczenie! Najbezpieczniejsza praktyka egzaminacyjna: w Udostępnianiu (Zaawansowane) daj grupie Wszyscy / Uwierzytelnieni użytkownicy Pełną kontrolę, a dokładne prawa dla konkretnych kont z arkusza (np. tylko odczyt dla księgowości, zapis dla kadr) wyklikaj precyzyjnie w zakładce Zabezpieczenia (NTFS).

Aby zamapować udostępniony folder jako dysk sieciowy na stacji roboczej (np.

pod literą Z:), użyj Eksploratora plików (Mapuj dysk sieciowy) albo wpisz w wierszu poleceń:

net use Z: \\192.168.10.2\nazwa_udzialu /persistent:yes

7. Drukarka sieciowa ma zawsze otrzymywać ten sam adres 192.168.10.50, a serwer ma rozpoznawać ją po adresie fizycznym. Co skonfigurować?

Wykluczenie całego zakresu adresów w tej samej podsieci Rezerwację przypisaną do adresu MAC karty sieciowej klienta Opcję zakresu 003 wskazującą adres bramy dla drukarki Drugi zakres adresów z inną maską podsieci w tej samej sieci

8. Folder ma uprawnienia udziału Pełna kontrola, a uprawnienia NTFS tylko Odczyt dla grupy. Co może zrobić ta grupa?

Odczytywać i zapisywać pliki dzięki szerszym uprawnieniom udziału Nie mieć żadnego dostępu, bo uprawnienia znoszą się wzajemnie Tylko odczytywać pliki, ponieważ NTFS jest bardziej restrykcyjny Zmieniać uprawnienia innym kontom w tym udostępnionym folderze

9. Który rekord DNS utworzy alias www.firma.local wskazujący na serwer.firma.local?

Rekord CNAME wskazujący na inną nazwę domenową Rekord A wskazujący bezpośrednio adres IPv4 hosta Rekord MX wyznaczający serwer poczty dla domeny Rekord PTR mapujący adres IP na nazwę hosta

Modernizacja i kosztorysowanie sieci

W zadaniach projektowych i kosztorysowych (zarówno na pisemnym, jak i w dokumentacji na praktycznym) pamiętaj o czterech żelaznych regułach doboru sprzętu:

Kabel instalacyjny (drut / solid) kontra krosowy (linka / stranded): w ściany, korytka i pod tynk (od patchpanela do gniazda abonenckiego) kładziesz wyłącznie drut (zakończony w złączach IDC Krone za pomocą noża uderzeniowego). Linka jest giętka, ma większe tłumienie i służy wyłącznie do robienia krótkich kabli połączeniowych (patchcordów) zaciskanych wtykami RJ-45.
Zapas kabla w kosztorysie: licząc długość skrętki potrzebnej do okablowania budynku, do sumy wymiarów z rzutu architektonicznego zawsze dolicz zapas montażowy (zwykle 10–15%) oraz uwzględnij piony (wysokość od podłogi do korytek/sufitu i zejścia do gniazdek).
Dobór portów przełącznika: zawsze dobieraj przełącznik z zapasem portów (np. dla 20 komputerów, 2 drukarek i 1 routera to już 23 porty — switch 24-portowy jest na styk, przy planowanym rozwoju lepszy będzie 28/48-portowy lub dwa przełączniki). Pamiętaj o portach PoE dla punktów dostępowych Wi-Fi i kamer IP.
Rozbudowa o Wi-Fi gościnne: nigdy nie wpuszczaj gości bezpośrednio do firmowego LAN-u. Tworzysz na AP osobny SSID przypisany do osobnego VLAN-u gościnnego, a na zaporze routera blokujesz ruch z tego VLAN-u do sieci wewnętrznej firmy, zostawiając wyłącznie wyjście do internetu.

10. Co należy położyć w ścianie od patchpanela do gniazda abonenckiego?

Linkę, bo jest bardziej giętka i łatwiej ją przeciągnąć w korytku Linkę, bo lepiej przenosi sygnał na dużych odległościach Drut, bo można go zacisnąć wtykiem RJ-45 bez narzędzi Drut, bo ma mniejsze tłumienie i jest przeznaczony do instalacji

11. Co trzeba doliczyć do sumy długości tras z rzutu architektonicznego przy kosztorysie okablowania?

Rezerwę 50 procent na nieprzewidziane zmiany przebiegu tras Zapas montażowy w wysokości około 10–15 procent długości Tylko długość pionów, bez dodatkowego zapasu kabla Zapas 5 procent wystarczający w każdym typie budynku

12. Które rozwiązanie zabezpieczy sieć Wi-Fi dla gości w firmie?

Osobny SSID bez VLAN, ale z filtrem adresów MAC gości Ten sam SSID z ukrytą nazwą sieci i mocniejszym hasłem Osobny SSID w VLAN gościnnym i blokada ruchu do LAN firmy Ten sam VLAN co sieć firmowa, ale z limitem prędkości dla gości